Exploring Sound Change and Language Kinship: A Literature Study from The Perspective of Historical and Comparative Linguistics
Keywords:
Historical and Comparative Linguistics, Language Kinship, Proto-Language, Reconstruction, Sound ChangeAbstract
Research on sound change, language kinship, and protolanguage reconstruction in Indonesia remains limited, given the number of existing languages. The purpose of this study is to explore the results of studies published over the last 10 years (2015–2025) and to identify the application of theory and methodology, as well as their consequences. The PRISMA method employs multiple pertinent keywords for its search. Articles were retrieved from Sinta and Publish or Perish (POP). After screening and eligibility, 24 of 245 publications were selected for comprehensive analysis. The results indicate that sound change occurs regularly and has a pattern. The analysis of language kinship, based on lexicostatistical and glottochronological methods, reveals various levels of language grouping, from the language-family level to the macrophylum, with an estimated separation time of thousands of years. Numerous issues were identified in comprehending the theory and methodology, including inaccuracies in calculating the percentage of cognates that resulted in genealogical misclassification, errors in identifying cognate words and sound correspondences, reliance on unsuitable data sources, flawed transcription, and concerns regarding the validity of the separation time, all of which significantly impacted the interpretation of the research findings. For enhanced accuracy, it is advisable to employ a combination of quantitative and qualitative approaches and to consider external factors, such as migration, language contact, and geography. This study is expected to enhance Indonesian historical and comparative linguistic studies and elucidate the evolution of language kinship.
Downloads
References
Adelaar, K. A. (1992). Proto Malayic: the Reconstruction of its Phonology and Parts of its Lexicon and Morphology. Pacific Linguistics, C-119
Adhiti, I. A. I. (2019). Kajian Linguistik Historis Komparatif pada Pola Perubahan Bunyi. KULTURISTIK: Jurnal Bahasa dan Budaya, 3(2), 75. https://doi.org/10.22225/kulturistik.3.2.1203
Alfikri, M., Nadra, N., & Marnita, R. (2023). Rekonstruksi Fonem Bahasa Melayu di Kabupaten Merangin Provinsi Jambi. Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra, 23(1), 91–108.
Aman, R., Othman, N. N., A.H, S., Iswary, E., & O.D, A. (2018). Rekonstruksi Dalaman Varian Banjar Beriah Purba. F Nusantara Studies 2018, Vol 3(2) 9(2), 92–106.
Arlini, E. W., & Saddhono, K. (2024). Kekerabatan Bahasa Ogan dan Bahasa Jawa: Kajian Linguistik Historis Komparatif. Jurnal Metamorfosa, 12(1), 30–44. https://doi.org/10.46244/metamorfosa.v12i1.2424
Budasi, I. G. (2021). The Reconstruction of Etymon Proto of Sambori and Teta Isolects Spoken in Bima Regency-NTB-Indonesia. Jurnal Arbitrer, 8(1), 14. https://doi.org/10.25077/ar.8.1.14-24.2021
Bynon, T. (1979). Historical Linguistics. Cambridge University Press.
Campbell, L. (1998). Historical Linguistics: An Introduction. Edinburgh University Press.
Cho, M. (2020). A Review About Family Context and Reconstruction Problems in the Austronesian Languages Family. Jurnal Arbitrer, 7(2), 210–220. https://doi.org/10.25077/ar.7.2.210-220.2020
Crowley, T., & Bowern, C. (2010). An Introduction to Historical Linguistics (Fourth Ed.). Oxford University Press.
Dyen, I. (1965). The Lexicostatistical Classification of the Austronesian Languages.
Ethnologue. (2023). The Languages of the Word. https://www.ethnologue.com/language/ind/
Fadhila, A., Saddhono, K., & Suwandi, S. (2024). Kekerabatan Bahasa Teringin dan Bahasa Kampung Baru Kabupaten Kotawaringin Barat: Kajian Linguistik Historis Komparatif. Bahtera Indonesia; Jurnal Penelitian Bahasa dan Sastra Indonesia, 9(2), 604–612. https://doi.org/10.31943/bi.v9i2.775
Fitrah, Y. & Afria, R. (2017). Kekerabatan bahasa-bahasa etnis Melayu, Batak, Sunda, Bugis, dan Jawa di Provinsi Jambi: Sebuah kajian linguistik historis komparatif. Titian: Jurnal Ilmu Humaniora, 1(2), 204–2018. https://online-journal.unja.ac.id/index.php/titian
Hafizah, H. (2018). Leksikostatistik Bahasa Indonesia dengan Bahasa Minang Dialek Bukittinggi (Kajian Linguistik Historis Komparatif). Deiksis, 10(03), 247. https://doi.org/10.30998/deiksis.v10i03.2757
Halimatussakdiah, & Widayati. D. (2019). Perubahan Bunyi Bahasa Proto-Austronesia ke dalam Bahasa Melayu Dialek Tamiang (Bmdt). Jurnal Samudra Bahasa, 2(2), 33–39. http://ejurnalunsam.id/index.php/JSB
Hilmi, M. (2017). Leksikostatistik Bahasa (Sasambo) Bahasa Sasak, Bahasa Sumbawa/Samawa, dan Bahasa Bima/Mbojo : Kajian Linguistik Historis Komparatif. Fondatia: Jurnal Pendidikan Dasar, 1(1), 165–176.
Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan (Ministry of Education and Culture). (2019). Bahasa dan Peta Bahasa di Indonesia (6th ed.). Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan.
Keraf, G. (1984). Linguistik Bandingan Historis. Gramedia.
Khairumi, N., Suyuti, M. W., & Cahyaningrum, R. (2024). Kekerabatan Bahasa Minangkabau dan Bahasa Jawa: Kajian Linguistik Historis Komparatif. Mabasan (Vol. 18, Issue 2, pp. 235–252). https://doi.org/10.62107/mab.v18i2.906
Lailiyah, N., & Wijayanti, F. I. (2022). Kekerabatan Bahasa Jawa, Bali dan Bima: Perspektif Linguistik Historis Komparatif. Linguistik Indonesia, 40(2), 327–345. https://doi.org/10.26499/li.v40i2.308
Lestari, W. F., & Mulyono, S. (2023). Kekerabatan Bahasa Indonesia dan Bahasa Jawa Ngoko Bidang Fonologi dan Kosakata: Kajian Linguistik Historis Komparatif. Journal Metamorfosa, 11(2), 128–144. https://ejournal.bbg.ac.id/metamorfosa
Mahsun. (1995). Dialektologi Diakronis: Sebuah Pengantar. Gadjah Mada University Press.
Mayangsari, D., Hendrokumoro, H., Kusumawicitra, N., & Madani, A. (2025). Taraf Kognat Bahasa Geser dan Bahasa Melayu Ambon (Cognate Frequency of Geser Language and Ambonese Malay Language Dewi Mayangsari)*. 14, 30–44.
Mukramah, M. (2025). Perubahan Bunyi Bahasa Proto Austronesia ke Bahasa Minangkabau. Educompassion: Jurnal Integrasi Pendidikan Islam dan Global, 2(1), 100–104. https://doi.org/10.63142/educompassion.v1i3.120
Nadra. (2006). Rekonstruksi Bahasa Minangkabau. Andalas University Press.
Nadra, N., Marnita, R., Alfikri, M., & Masni, A. K. (2022). Proto Malayic Vowel Phoneme Reflex in Malay Language. Sosiohumaniora, 24(3), 452. https://doi.org/10.24198/sosiohumaniora.v24i3.29612
Nothofer, B. (1975). The Reconstruction of Proto-Malayo-Javanic. Martinus Nijhoff.
Oktariza, D., & Sufiyandi. (2017). Korespondensi Fonem Austronesia dalam Bahasa Melayu Jambi: Telaah Komparatif terhadap Isolek Melayu Jambi Seberang dan Isolek Melayu Bungo. Jurnal Linguistik Budaya (Vol. 2, Issue 1). http://ojs.umb-bungo.ac.id/index.php/Krinok/index
Prasatya, R. F., Dardanila, & Bangun, P. (2024). Perubahan Bunyi Bahasa Proto Austronesia ke dalam BahasaPalembang Dialek Melayu Palembang: Kajian Linguistik Historis Komparatif. Jurnal Pendidikan Tambusai, 8, 17830–17856.
Purwo, B. K. (2003). Research on Nusantara Languages in Indonesia. International Mother Language Day Seminar Paper.
Rahman, F., Rina, N., & Kurniati, S. (2024). Basis Data Leksikal: Perubahan Bunyi Bahasa Minangkabau Isolek Sangir Jujuan. Linguistik Indonesia, 42(1), 185–198. https://doi.org/10.26499/li.v42i1.572
Rizqi, F. A., & Widayati, D. (2021). Perubahan Bunyi Bahasa Proto Austronesia ke dalam Bahasa Jawa Dialek Sumatera: Kajian Linguistik Historis Komparatif. Kulturistik: Jurnal Bahasa dan Budaya, 5(2), 29–35. https://doi.org/10.22225/kulturistik.5.2.3380
Siregar, E. D., Ernanda, E., & Afria, R. (2022). Perubahan Bunyi Bahasa Proto Austronesia (PAN) pada Bahasa Karo, Bahasa Toba, Bahasa Pakpak, Bahasa Simalungun, Bahasa Mandailing dan Bahasa Angkola: Kajian Linguistik Historis Komparatif dan Fonologi. In Kajian Linguistik dan Sastra (Vol. 1, Issue 2). https://doi.org/10.22437/kalistra.v1i2.20294
Sukma, Widayati, D., Dardanila, & Lubis, T. (2024). Perubahan Bunyi Bahasa Proto Austronesia ke dalam Bahasa Melayu Riau Dialek Pasir Pengaraian. Deskripsi Bahasa, 7(2), 99–121.
Sulistiyarini, S., & Hendrokumoro, H. (2023). Hubungan Kekerabatan Bahasa Jawa, Sunda, dan Makassar: Kajian Linguistik Historis Komparatif. Madah: Jurnal Bahasa dan Sastra, 14(2), 187–202. https://doi.org/10.31503/madah.v14i2.633













